Ceza
İfadeye Çağrıldım: Şüpheli ve Tanık Olarak Haklarınız
Karakoldan ya da savcılıktan çağrı aldığınızda ilk yapmanız gerekenler, susma ve avukat hakkı, tutanak imzalarken dikkat edilecek noktalar.
Av. Hayati Harrani CevheriKurucu ortak
3 dk okuma
Kısaca
- Hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenin: şüpheli ile tanığın hakları farklıdır.
- Şüpheli olarak susma ve avukat isteme hakkınız vardır; bu haklar aleyhinize yorumlanamaz.
- Avukatsız kollukta verilen ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
- Tutanağı okumadan imzalamayın, yazılmayan beyanınızı ekletin.
Bir telefon, bir tebligat ya da kapıya gelen kolluk görevlisi… İfadeye çağrılmak çoğu kişi için ilk kez yaşanan bir durumdur ve paniğe yol açar. Oysa bu aşamada verilen beyan, dosyanın bütün seyrini belirleyebilir. Aşağıda çağrı aldığınız andan tutanağı imzalayacağınız ana kadar bilmeniz gerekenleri sıraladık.
Önce sıfatınızı öğrenin
Ceza soruşturmasında ifade verenler iki gruba ayrılır. Şüpheli, hakkında suç şüphesi bulunan kişidir. Tanık ise olaya ilişkin bildiklerini anlatmak üzere dinlenir. Şüpheli susma hakkına sahiptir; tanık ise kural olarak doğruyu söylemek zorundadır, ancak kendisini ya da yakınlarını suçlayacak sorulara cevap vermeyebilir. Çağrı sırasında hangi sıfatla ve hangi konuda dinleneceğinizi sorun.
Telefonda ifade alınmaz. Sizi arayan kişi kendisini polis ya da savcı olarak tanıtıp hesap bilgisi, para veya kod istiyorsa bu bir dolandırıcılık girişimidir. Aramayı kapatın, birimin numarasını ayrıca bulup doğrulayın.
Şüpheli olarak haklarınız
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesi ifade alınırken uyulacak kuralları sayar. Buna göre:
- Size yöneltilen suç anlatılır.
- Bir müdafi seçme ve onun hukuki yardımından yararlanma hakkınız olduğu söylenir. Avukat tutacak durumda değilseniz talebiniz üzerine baro görevlendirme yapar.
- Yakınlarınızdan birine gözaltına alındığınızın bildirilmesi sağlanır.
- Suçlamaya karşı açıklamada bulunmamanın kanuni hakkınız olduğu hatırlatılır.
- Şüpheden kurtulmanız için delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz.
Çocuklar, kendini savunamayacak durumda olanlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda müdafi talep olmasa da görevlendirilir.
Çağrıya gitmezseniz ne olur?
Savcılık ya da kolluk tarafından usulüne uygun çağrılan şüpheli gelmezse zorla getirilebilir. Bu nedenle çağrıyı görmezden gelmek çözüm değildir. Haklı bir mazeretiniz varsa bildirin; avukatınız aracılığıyla yeni bir gün belirlenmesini isteyebilirsiniz.
İfade sırasında dikkat edilecekler
- Sakin kalın. Sorulara hemen yanıt vermek zorunda değilsiniz. Soru anlaşılmadıysa açıklanmasını isteyin.
- Tahmin yürütmeyin. Bilmediğiniz bir konuyu bilir gibi anlatmayın; hatırlamıyorsanız bunu söyleyin.
- Baskıyı kayda geçirin. Kötü davranma, yorma, kandırma ve kanuna aykırı vaat yasaktır. Bu yöntemlerle alınan ifade rıza olsa bile delil değildir.
- Tutanağı okuyun. Eksik ya da yanlış yazılan cümleleri düzelttirin, düzeltilmiyorsa imzalamama hakkınızı kullanın.
İfadeden önce hazırlık
- Çağrı kâğıdındaki dosya numarasını, birimi, tarih ve saati not edin.
- Olayla ilgili mesaj, dekont, sözleşme ve görüntüleri silmeyin, bir yere kopyalayın.
- Olay gününü saat saat yazıya dökün; hafızanız yanılabilir.
- Yanınızda kimliğinizi bulundurun.
- Mümkünse ifadeden önce avukatınızla görüşün.
Sonraki aşamalar
İfadeden sonra serbest bırakılabilir, gözaltına alınabilir ya da hâkimliğe sevk edilebilirsiniz. Tutuklama talebi gündeme gelirse tutuklamaya itiraz rehberimize bakın. Olası cezayı görmek için hapis cezası hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Temsilî örnek
Bir esnafa karakoldan telefon gelir, “küçük bir konu, gelip iki imza atın” denir. Hazırlıksız gider, tanımadığı bir kişiyle yaptığı ticareti tahminle anlatır. Aylar sonra aynı cümleler iddianameye girer. Oysa önce dosyanın konusunu öğrenseydi ve kayıtlarını getirseydi, verdiği tarihler dekontlarla uyumlu olur, sonradan düzeltmek zorunda kalmazdı.
Sık yapılan hatalar
- “Nasıl olsa tanık olarak çağrıldım” diye hazırlıksız gitmek
- Olayı kısaltmak için doğru olmayan ayrıntılar söylemek
- Tutanağı okumadan ya da aceleyle imzalamak
- Olayla ilgili mesajları ifadeden önce silmek
- Sosyal medyada dosyaya ilişkin paylaşım yapmak
Görüşmeye gelirken
- Çağrı kâğıdı ya da arayan birimin bilgisi
- Olayın tarih sıralı kısa özeti
- Mesaj, dekont, sözleşme gibi kayıtlar
- Olayı bilen kişilerin adları
Sık sorulan sorular
Susmak aleyhime delil sayılır mı?
Hayır. Susma hakkı anayasal bir güvencedir; bu hakkı kullanmak suçu kabul anlamına gelmez ve aleyhinize yorumlanamaz.
Tanık olarak gidersem avukat götürebilir miyim?
Tanık da hukuki yardım alabilir. Tanık olarak çağrıldığınız hâlde sorular sizi şüpheli konumuna sokuyorsa bunu belirtip avukat isteyin.
İfademi sonradan değiştirebilir miyim?
Sonraki aşamalarda farklı beyanda bulunabilirsiniz, ancak çelişkiler değerlendirilir. Bu yüzden ilk ifadeye hazırlıklı gitmek önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
