Fikri ve Sınai Haklar
Fotoğrafım ve İçeriğim İzinsiz Kullanıldı: Sosyal Medyada Telif Hakkı
Internette bulduğumuz görsel serbest mi? Eser sahipliğinin ispatı, içeriği kaldırma, tazminat ve işletmelerin dikkat etmesi gerekenler.
Av. Ebubekir PolatKurucu ortak
2 dk okuma
Kısaca
- Eser sahipliği tescil gerektirmez, eser oluştuğu anda koruma doğar.
- İnternette yayımlanmış olmak, serbestçe kullanılabilir olmak demek değildir.
- İhlali tarih ve adresle kayıt altına almak ilk adımdır.
- Hukuki ve cezai yollar birlikte değerlendirilebilir.
Çektiğiniz fotoğraf bir işletmenin reklamında, yazdığınız metin başka bir sitede, tasarladığınız görsel bir sosyal medya hesabında karşınıza çıkabilir. Bir işletme sahibiyseniz tersi de geçerlidir: internetten aldığınız bir görsel için hiç beklemediğiniz bir ihtar gelebilir.
Neler korunur?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, sahibinin hususiyetini taşıyan yazı, fotoğraf, müzik, sinema ve yazılım gibi eserleri korur. Fotoğrafın eser sayılması için estetik değer ve özgünlük gerekir. Kimlik fotoğrafı gibi sıradan görüntülerin korunması sınırlıdır, ancak bunlar da başka haklar kapsamında değerlendirilebilir.
Eser sahibinin hakları
Mali ve manevi haklar
- Manevi haklar
- Adının belirtilmesi, eserde değişiklik
- Mali haklar
- Çoğaltma, yayma, işaret, ses ve görüntü iletimi
- Koruma süresi
- Ölümden sonra yetmiş yıl
İhlal fark ettiğinizde
- Delili sabitleyin. Ekran görüntüsü alın; adres, tarih ve hesap adı görünsün. Değerli içeriklerde noter ya da e-tespit hizmeti düşünün.
- Sahipliğinizi hazırlayın. Orijinal dosya, çekim bilgileri, taslaklar ve ilk yayın tarihi.
- Platforma başvurun. Instagram, YouTube gibi platformların telif bildirim formları hızlı sonuç verebilir.
- İhtar gönderin. İhlalin durdurulmasını ve tazminat talebinizi yazılı bildirin.
- Yargı yolunu değerlendirin. Süreyi geciktirmeden hukuki destek alın.
Hangi davalar açılabilir?
- Tecavüzün ref’i ve men’i: Mevcut ihlalin kaldırılması, tekrarının önlenmesi.
- Tazminat: Kanunda rayiç bedel üzerinden belirlenen katlarla hesaplanan bedel talep edilebilir.
- Manevi tazminat: Adınız kullanılmadıysa ya da eser değiştirildiyse.
- Ceza davası: Kanundaki koşullarda şikâyet üzerine görülür.
Telif davaları fikri ve sınai haklar mahkemesinde, olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde görülür.
İşletmeler için kontrol listesi
- Görseli lisanslı kaynaklardan alın, lisans koşullarını saklayın.
- Grafik tasarımcı ve ajanslarla yazılı sözleşme yapın. Mali haklar için yazılı devir gerekir.
- Müşteri fotoğraflarını izinsiz paylaşmayın; kişisel veri ve kişilik hakkı da söz konusudur.
- Google görsellerden alınan fotoğraflar ücretsiz değildir.
- Eski içeriklerinizi de gözden geçirin.
Eser sahibinden izin alınmadan yapılan kullanımlarda “kaynak gösterdim” demek kural olarak yeterli değildir. İktibas serbestisi, sınırlı ve özel şartlara bağlıdır.
Temsilî örnek
Bir fotoğrafçı, düğün çekimi için hazırladığı karelerin bir firmanın reklamında kullanıldığını görür. Hemen ekran kayıtlarını alır, orijinal dosyaları ve çekim bilgilerini ayırır, önce platforma bildirim yapar. Firma görseli kaldırsa da fotoğrafçı kullanım süresini gösteren kayıtlarla ihtar gönderir ve lisans bedelini ister. Kaldırılmadan önce alınan delil olmasaydı, kullanımın kapsamını göstermek güçleşirdi.
Sık yapılan hatalar
- İhlali kayda almadan karşı tarafa yazmak
- Orijinal dosyaları saklamamak
- Görseli “kaynak göstererek” izinsiz kullanmak
- Ajansla yazılı sözleşme yapmamak
- Yüksek sesle ifşa ederek karşı dava riskine girmek
Görüşmeye gelirken
- Orijinal dosyalar
- İhlalin ekran görüntüsü ve adresi
- Varsa lisans sözleşmesi
- Karşı tarafla yazışmalar
Sık sorulan sorular
Fotoğrafımı kaldırdılar, yine de tazminat isteyebilir miyim?
Evet. İhlal gerçekleşmiş ve zarar doğmuşsa kaldırılması tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Çalışanımın yaptığı tasarım kime ait?
Çalışanın görevi gereği meydana getirdiği eserlerde mali hakları kullanma yetkisi kural olarak işverene aittir; sözleşmeyle netleştirmek en doğrusudur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
