İcra ve İflas
Çek ve Senet Takibinde Beş Günlük Süre: Kambiyo Senedine Özgü Haciz Yolu
Senet ya da çeke dayalı takipte itiraz nereye, kaç günde yapılır? Bononun geçerlilik şartları, imza itirazı ve karşılıksız çek.
Av. Ebubekir PolatKurucu ortak
3 dk okuma
Kısaca
- Kambiyo takibinde itiraz süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır.
- İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; mahkemeden karar almak gerekir.
- Bononun kanunda sayılan unsurlarından biri eksikse kambiyo vasfı kaybolabilir.
- İmza itirazında haksız çıkan borçlu aleyhine para cezası ve tazminat gündeme gelir.
Senet, çek ve poliçe, ticaret hayatının en hızlı tahsil araçlarıdır. Kanun bu belgelere dayanan takipler için daha kısa süreli ve alacaklıyı koruyan özel bir yol öngörür. Borçlu tarafta süreyi kaçırmak, kısa zamanda hacizle karşılaşmak anlamına gelir.
Genel takipten farkları
Kambiyo takibinde süreler
- Takip şartlarına şikâyet
- Beş gün
- Borca ve imzaya itiraz
- Beş gün
- Ödeme süresi
- On gün
- İtiraz edilen yer
- İcra mahkemesi
Genel haciz yolundan temel farkı şudur: Burada itiraz icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz. Durdurma için mahkemeden icranın geri bırakılması kararı alınması gerekir.
Senedin geçerliliği
Bononun Türk Ticaret Kanunu’nda sayılan unsurları taşıması gerekir: “bono” ya da “emre yazılı senet” ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası. Bu unsurlardan birinin eksik olması hâlinde belge kambiyo senedi niteliğini kaybedebilir ve bu yolla takip yapılamaz.
Borca itiraz sebepleri
- Ödeme yapıldığını gösteren belgeler
- Zamanaşımı: bonoda düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıl
- İmzanın size ait olmaması (ayrıca belirtilmeli)
- Senedin teminat için verildiğinin yazılı delille gösterilmesi
- Vade ya da tutarda sonradan değişiklik yapılması
Teminat senedi iddiası sık başvurulan bir savunmadır, ancak kural olarak yazılı delille ispat edilmelidir. Senedin üzerinde ya da ayrı bir belgede teminat olduğu açıkça yazılmıyorsa ispat zorlaşır.
İmzaya itirazın riskleri
İmzanın sizin olmadığını söylediğinizde mahkeme imza incelemesi yaptırır. Bu itiraz reddedilirse borçlu aleyhine para cezası ve alacaklı lehine tazminat gündeme gelebilir. Bu nedenle imza size aitse bu yola gitmek ciddi bir risktir.
Çekte farklı olanlar
Çek, ibraz süresi içinde bankaya sunulmalıdır: aynı yerde ödenecekse on gün, farklı yerde ödenecekse bir ay. Karşılıksız kalan çekte banka yasal sorumluluk tutarını öder, kalan bedel için takip başlatılır.
Karşılıksız çek ayrıca 5941 sayılı Kanun’a göre şikâyete bağlı bir suçtur. Yaptırım bin beş yüz güne kadar adli para cezasıdır ve bu tutar karşılıksız kalan miktardan az olamaz. Borcun faiziyle ödenmesi hâlinde dava düşer. Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilebilir.
Alacaklıysanız
- Senedin aslını güvenli yerde saklayın, takipte aslı icra dairesine verilir.
- Vadeden sonra zamanaşımını takip edin.
- Borçlunun mal varlığını önceden değerlendirin, gerekirse ihtiyati haciz isteyin.
- Faizi vadeden itibaren talep edin. Oranı faiz aracıyla görebilirsiniz.
Temsilî örnek
Bir tedarikçi, ödemeler için iş ortağına teminat amacıyla senet verir. İş biter, senet iade edilmez. Bir yıl sonra senet icraya konur. Tebligatı alan tedarikçi, süresi geçtikten sonra avukata gider; üstelik teminat olduğunu gösteren yazılı bir belgesi de yoktur. Senedi verirken üzerine ya da ayrı bir sözleşmeye “teminat senedidir” ibaresi yazılsaydı, itiraz çok daha güçlü olurdu.
Sık yapılan hatalar
- Beş günlük süreyi yedi gün sanmak
- Teminat senedini yazılı kayıt olmadan vermek
- Boş senet imzalamak
- İtirazın takibi kendiliğinden durdurduğunu düşünmek
- İmza kendisine ait olduğu hâlde imza itirazında bulunmak
Görüşmeye gelirken
- Ödeme emri ve senet ya da çek sureti
- Taraflar arasındaki sözleşme
- Ödeme dekontları
- Senedin verildiği işi gösteren yazışmalar
Sık sorulan sorular
Karşılıksız çek yüzünden hapis cezası alınır mı?
Doğrudan hapis öngörülmez; adli para cezası verilir. Ödenmeyen adli para cezası ise hapse çevrilebilir. Kanundaki geçici hükümler ayrıca kontrol edilmelidir.
İhtiyati haciz nedir?
Vadesi gelmiş kambiyo senedine dayanan alacaklı, teminatsız ya da düşük teminatla ihtiyati haciz kararı alabilir. Bu karar borçlunun mallarını takipten önce güvenceye alır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
