İcra ve İflas
Borçlu Değilim Ama Takip Başlatıldı: Menfi Tespit ve İstirdat Davası
İtiraz süresini kaçırdınız ya da borcu baskı altında ödediniz. Geri almanın yolları, teminat, tedbir ve bir yıllık süre.
Av. Ebubekir PolatKurucu ortak
3 dk okuma
Kısaca
- Menfi tespit davası, borçlu olmadığınızı mahkemeye tespit ettirme yoludur.
- Takipten önce ya da sonra açılabilir; takip kesinleşmiş olsa bile mümkündür.
- Borcu ödediyseniz ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilirsiniz.
- Haksız çıkan taraf aleyhine en az yüzde yirmi tazminat gündeme gelebilir.
İtiraz süresi kaçmış, takip kesinleşmiş, hatta borç ödenmiş olabilir. Bunlar her yolu kapatmaz. İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesi, borçlu olmayan kişiye hakkını genel mahkemede arama imkânı tanır.
Hangi durumlarda açılır?
- Hiç imzalamadığınız ya da sahte bir belgeye dayanan takip
- Ödenmiş bir borç için yeniden başlatılan takip
- Teminat olarak verilen senedin tahsile konulması
- Yapılmamış bir hizmetin ya da teslim edilmemiş malın faturası
- Kimlik bilgilerinizle sizin adınıza yapılan işlemler
Takipten önce mi, sonra mı?
Takipten önce: Tehdit altında bir borç varsa dava açılabilir. Alacaklının takip başlatmasını önlemek için tedbir kararı alınabilir.
Takipten sonra: Mahkeme, en az yüzde on beş teminat karşılığında takibin durdurulmasına değil, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine karar verebilir. Yani tedbir, malların satılmasını kendiliğinden engellemez ama para dosyada bekler.
Tedbir için teminat göstermek önemli bir maliyet olabilir. Karar vermeden önce banka teminat mektubu gibi seçenekleri değerlendirin.
İstirdat davası
Takip sırasında borcu ödemek zorunda kaldıysanız, parayı geri almak için dava açabilirsiniz. Bu dava için kanun, paranın tamamının cebri icra tehdidi altında ödenmiş olmasını arar ve süre ödeme tarihinden itibaren bir yıldır. Menfi tespit davası sürerken ödeme yapılırsa dava kendiliğinden istirdat davasına dönüşür.
İspat kimde?
Kural olarak alacaklı olduğunu iddia eden, alacağını ispat eder. Ancak senet gibi bir belgeye dayanılıyorsa, borcun sona erdiğini ya da hiç doğmadığını ileri süren taraf bunu ispat etmek durumunda kalabilir. Ödeme varsa banka dekontları, teminat iddiası varsa yazılı belgeler bu aşamada önem kazanır.
Görevli mahkeme ve arabuluculuk
Dava genel mahkemelerde görülür. Uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret ya da tüketici mahkemesi görevlidir. Ticari alacaklar ve tüketici uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk zorunlu olabilir. Arabuluculuk sorgu aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Temsilî örnek
Bir esnaf, satıcıya ödediği halde iade alamadığı bir senet nedeniyle icra takibiyle karşılaşır. İtiraz süresini kaçırır, hesabına haciz gelince borcu baskı altında öder. Banka dekontlarını saklamıştır. Bir yıl içinde açacağı istirdat davasında bu dekontlar ve yazışmalar, borcun önceden ödendiğini gösteren başlıca deliller olur. Süre geçirilirse genel hükümler dışında yol kalmayabilir.
Sık yapılan hatalar
- Ödeme yaparken “ihtirazi kayıt” ya da açıklama yazmamak
- Bir yıllık istirdat süresini kaçırmak
- Teminat tutarını hesaplamadan tedbir istemek
- Arabuluculuk şartını kontrol etmeden dava açmak
- Borçlu olmadığını gösterecek belgeleri geç toplamak
Görüşmeye gelirken
- İcra dosyası bilgileri
- Borcun olmadığını gösteren belgeler
- Ödeme dekontları
- Alacaklıyla tüm yazışmalar
Sık sorulan sorular
Davayı kazanırsam tazminat alabilir miyim?
Alacaklının takipte haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, alacak tutarının yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilebilir.
Davayı kaybedersem ne olur?
Tedbir kararı alınmışsa ve alacak gecikmeye uğramışsa, alacaklının en az yüzde yirmi tazminat isteme hakkı doğabilir. Bu nedenle tedbir talebi riskleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İtiraz etmek yerine doğrudan dava açabilir miyim?
Evet, ancak süresindeki itiraz takibi ücretsiz ve hızlı biçimde durdurur. Mümkünse önce itiraz edilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
