İş ve Sosyal Güvenlik
Sigortasız Çalıştırıldım: Hizmet Tespiti Davası ve Beş Yıllık Süre
Eksik bildirilen günler emekliliğinizi geciktirir. Hizmet tespiti davasının şartları, tanıklar, deliller ve hak düşürücü süre.
Av. Yunus Emre AslanAvukat
2 dk okuma
Kısaca
- Bildirilmeyen ya da eksik bildirilen çalışmalar mahkeme kararıyla tespit edilebilir.
- Süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıldır ve hak düşürücüdür.
- Dava öncesi arabuluculuk zorunlu değildir.
- Kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme kendiliğinden araştırma yapar.
Yıllar sonra emeklilik hesabı yaparken prim günlerinin eksik olduğunu fark etmek sık rastlanan bir durumdur. Sigortasız çalıştırılan ya da tam ay çalıştığı hâlde birkaç gün gösterilen işçiler için kanun özel bir yol öngörür: hizmet tespiti davası.
Kimler açabilir?
- Hiç sigortası yapılmadan çalıştırılanlar
- Bildirimi geç yapılanlar
- Prim günü eksik gösterilenler
- Gerçek ücreti düşük gösterilenler (ücret tespiti)
- Ölen sigortalının hak sahipleri
Süre nasıl hesaplanır?
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesine göre dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Örneğin 2022’de geçen bir çalışma için son gün 31 Aralık 2027’dir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa talep reddedilir.
İstisna: İşveren aylık prim belgesini vermiş ya da çalışma SGK denetimiyle tespit edilmişse beş yıllık süre uygulanmaz. Dosyanızda böyle bir kayıt olup olmadığına bakın.
Dava nerede açılır?
İş mahkemesinde, işveren aleyhine açılır; SGK davaya dahil edilir. İşe iade ya da işçilik alacaklarından farklı olarak hizmet tespiti davasında dava şartı arabuluculuk yoktur. Açılan dava ayrıca SGK’ya bildirilir. Hizmet davası kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme gerekli gördüğü delilleri kendiliğinden toplar.
Hangi deliller kullanılır?
- Bordro tanıkları: Aynı dönemde aynı iş yerinde bordroda görünen kişiler.
- Komşu iş yeri çalışanları ve işverenleri: Zabıta araştırmasıyla bulunur.
- Yazılı belgeler: Sözleşme, maaş dekontu, kart kaydı, iş yeri kimliği.
- Fotoğraflar ve yazışmalar: İş yerinde çekilen fotoğraflar, mesajlar.
- Vergi ve belediye kayıtları: İş yerinin açık olduğu dönemin tespiti.
Karar sonrası
Kararın kesinleşmesinin ardından SGK kayıtları düzeltilir. Primlerin tahsili işverenden yapılır. Tespit edilen günler emeklilik ve sağlık haklarına yansır. Bu aşamada e-Devlet’ten hizmet dökümünüzü kontrol edin.
Diğer haklar
Sigortasız çalıştırılmak işçiye haklı fesih imkânı verir ve kıdem tazminatı hakkı doğurabilir. Alacaklarınızı kıdem aracıyla hesaplayabilirsiniz. Bu alacaklarda zamanaşımı beş yıl, hizmet tespitinde ise süre yukarıdaki gibi ayrıca işler. İşçilik alacakları için arabuluculuk şartı aranır.
Temsilî örnek
Bir usta, bir inşaat firmasında beş yıl boyunca her ay tam çalıştığı hâlde sigortasının on gün gösterildiğini emeklilik hesabı yaparken fark eder. Banka hesabına gelen ücretler, firma aracında çekilmiş fotoğraflar ve aynı dönemde çalışan arkadaşlarının tanıklığıyla dava açar. Eski yıllar için sürenin dolup dolmadığı her yıl ayrı hesaplandığından, gecikmeden başvurması tespit edilecek gün sayısını doğrudan etkiler.
Sık yapılan hatalar
- Hizmet dökümünü yıllarca kontrol etmemek
- Beş yıllık süreyi işten ayrılıştan başlatmak
- İşverenin sözlü “düzelteceğiz” vaadine güvenmek
- İş yerinde çalıştığını gösteren hiçbir kayıt saklamamak
- Yalnızca akraba tanıklara dayanmak
Görüşmeye gelirken
- e-Devlet hizmet dökümü
- Ücret ödeme kayıtları
- İş yeri fotoğraf ve yazışmaları
- Birlikte çalışılan kişilerin bilgileri
Sık sorulan sorular
İş yeri kapandıysa dava açabilir miyim?
Evet. İşveren ya da mirasçıları davalı olur, şirket tasfiye edildiyse temsilci atanması gerekebilir. SGK kayıtları yine incelenir.
Tanıklarımı bulamıyorum, ne olacak?
Mahkeme, SGK’dan bordro tanıklarını ve komşu iş yerlerini araştırır. Bu yüzden bilmediğiniz tanıklar da dosyaya girebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
